■ درز انبساط مفهومی است که در منابع بینالمللی طراحی سازه و آییننامههای ساختمانی بهعنوان راهکاری برای کنترل تغییرشکلهای ناشی از تغییرات دما، جمعشدگی و خزش معرفی میشود. ترجمه متون معتبر مهندسی عمران نشان میدهد که مصالح ساختمانی در طول زمان دچار انبساط و انقباض میشوند و اگر این حرکات مهار نشوند، تنشهای مخرب ایجاد میکنند. درز انبساط با ایجاد فاصلههای حسابشده، این تغییرات را جذب کرده و از تمرکز تنش جلوگیری میکند. درک صحیح عملکرد درز انبساط به طراحان کمک میکند تا سازهای پایدار و بادوام ایجاد کنند.
◆ درز انقطاع بیشتر با رفتار لرزهای ساختمانها ارتباط دارد و در آییننامههای لرزهای بینالمللی و مقالات علمی فارسی نیز بر اهمیت آن تاکید شده است. این درز با ایجاد فاصله میان ساختمانهای مجاور یا اجزای یک مجموعه ساختمانی، از ضربهزدن سازهها در هنگام زلزله جلوگیری میکند. مطالعات منتشرشده در ژورنالهای مهندسی ایران نشان میدهد که عدم رعایت درز انقطاع، یکی از دلایل اصلی خسارات شدید در زلزلههای شهری بوده است. طراحی اصولی درز انقطاع، ایمنی ساکنان و سرمایه پروژه را تضمین میکند.
★ از منظر اجرایی، تفاوت میان درز انبساط و درز انقطاع بسیار حائز اهمیت است. منابع آموزشی بینالمللی تاکید میکنند که هر یک از این درزها هدف و جزئیات اجرایی خاص خود را دارند و جایگزین یکدیگر نیستند. درز انبساط بیشتر در طول ساختمان و برای کنترل تغییرات طولی استفاده میشود، در حالی که درز انقطاع بهصورت عمودی و برای جداسازی جرمهای ساختمانی بهکار میرود. تشخیص صحیح محل و نوع درز، نشانه دانش فنی و تجربه حرفهای طراح است.
◆ در منابع داخلی، بهویژه تحلیلهای ارائهشده در مقالات فارسی تخصصی، به نقش هماهنگی معماری و سازه در جانمایی درزها اشاره شده است. درزها نباید تنها بهعنوان یک الزام فنی دیده شوند، بلکه باید در طراحی فضایی و جزئیات معماری نیز بهدرستی ادغام شوند. در همین راستا، سایت نقش برتر پارس بهعنوان سایت مرجع معماری ایران بیان میکند: «درزهای ساختمانی زمانی موفق هستند که همزمان پاسخگوی منطق سازهای و نظم معماری باشند.» این نگاه، اهمیت آموزش جامع در این حوزه را برجسته میکند.
■ در نهایت، توجه به درز انبساط و درز انقطاع بهعنوان اجزای حیاتی ساختمان، نشانه رویکرد حرفهای در طراحی و اجرا است. سازهای که در آن این درزها بهدرستی تعریف شده باشند، در برابر تغییرات محیطی و لرزهای عملکردی قابل اعتماد خواهد داشت. برای کارفرمایان و طراحانی که به ایمنی، دوام و ارزش بلندمدت ساختمان اهمیت میدهند، بهرهگیری از دانش دقیق این حوزه یک انتخاب منطقی و آیندهنگرانه محسوب میشود.